నిరూపణ కాని ఆరోపణలు క్రూరత్వం కాదు.. విడాకుల కేసులో తెలంగాణ హైకోర్టు కీలక తీర్పు

వివాహ వివాదాల్లో కీలక మార్గదర్శకంగా నిలిచే తీర్పును తెలంగాణ హైకోర్టు వెలువరించింది. నిరూపణ కాని ఆరోపణలను క్రూరత్వంగా పరిగణించలేమని స్పష్టం చేసింది.

ఆత్మహత్య ధోరణి ఉందనే ఆరోపణలు, ‘ఇల్లటం’ డిమాండ్ — ఇవి ఆధారాలతో నిరూపించకపోతే విడాకులు మంజూరు చేయడానికి సరిపడే క్రూరత్వం కాదని కోర్టు పేర్కొంది. అంతేకాక చిన్నచిన్న గొడవలు, సాధారణ కుటుంబ వివాదాలు మానసిక క్రూరత్వం కిందకు రావని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

చట్టం దృష్టిలో ‘క్రూరత్వం’ అంటే ఏమిటి

హిందూ వివాహ చట్టం, 1955లోని సెక్షన్ 13 కింద విడాకులు కోరడానికి ఉన్న ప్రధాన కారణాల్లో క్రూరత్వం ఒకటి. ఇది శారీరక క్రూరత్వం కావచ్చు, మానసిక క్రూరత్వం కావచ్చు. శారీరక క్రూరత్వాన్ని నిరూపించడం సులభం — వైద్య నివేదికలు, గాయాల ఆధారాలు ఉంటాయి.

మానసిక క్రూరత్వం విషయంలో మాత్రం నిర్ధారణ సంక్లిష్టం. ప్రతి గొడవా క్రూరత్వం కాదు. దాంపత్య జీవితాన్ని కొనసాగించడం అసాధ్యమయ్యేంత తీవ్రమైన, నిరంతరమైన ప్రవర్తన ఉంటేనే కోర్టులు దాన్ని క్రూరత్వంగా పరిగణిస్తాయి.

సుప్రీంకోర్టు పలు తీర్పుల్లో ఇదే సూత్రాన్ని నొక్కి చెప్పింది. దాంపత్య జీవితంలో సాధారణంగా వచ్చే అలకలు, మాటపట్టింపులు, అభిప్రాయ భేదాలు విడాకులకు కారణం కావని స్పష్టం చేసింది.

• ఆరోపణలకు ఆధారాలు తప్పనిసరి
• సాధారణ కుటుంబ వివాదాలు క్రూరత్వం కాదు
• ప్రవర్తన తీవ్రత, నిరంతరత పరిగణనలోకి
• కేసు పరిస్థితులను బట్టి ప్రత్యేక నిర్ణయం
• ఆధారాలు సమర్పించే బాధ్యత ఆరోపించిన వారిదే

‘ఇల్లటం’ అంటే ఏమిటి

తెలుగు ప్రాంతాల్లో ‘ఇల్లటం’ అనే సంప్రదాయం ఉంది. దీని ప్రకారం అల్లుడు భార్య ఇంట్లో నివసించడం, ఆ కుటుంబంతో కలిసి ఉండటం జరుగుతుంది. కుమారులు లేని కుటుంబాల్లో ఈ ఏర్పాటు ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.

కొన్ని కుటుంబాల్లో ఇది వివాహానికి ముందే కుదిరిన ఒప్పందంగా ఉంటుంది. ఇలాంటి డిమాండ్ ఉందని ఒక పక్షం ఆరోపించినంత మాత్రాన, దాన్ని నిరూపించకపోతే అది క్రూరత్వం కాదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

ఈ తీర్పు ఎందుకు ముఖ్యం

వివాహ వివాదాల్లో ఒకరిపై ఒకరు తీవ్ర ఆరోపణలు చేయడం సాధారణమైపోయింది. ఆధారాలు లేకుండా చేసే ఆరోపణలకు కోర్టులు విలువ ఇవ్వవని ఈ తీర్పు స్పష్టం చేస్తోంది. ఇది రాబోయే కేసుల్లో దిగువ కోర్టులకు మార్గదర్శకంగా ఉపయోగపడుతుంది.

అనవసర ఆరోపణలతో కేసులు దాఖలు చేసేవారికి ఇది హెచ్చరిక. అదే సమయంలో నిజమైన బాధితులు ఆధారాలు సేకరించి సమర్పించాల్సిన అవసరాన్ని కూడా ఇది గుర్తు చేస్తుంది.

• ఆరోపణలకు ఆధారాలు సమర్పించాల్సిన బాధ్యత
• కోర్టుల్లో అనవసర కేసుల తగ్గుదలకు అవకాశం
• కుటుంబ సామరస్యానికి ప్రాధాన్యం
• మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా పరిష్కారానికి ప్రోత్సాహం
• దిగువ కోర్టులకు మార్గదర్శకం

దంపతులకు ఆచరణాత్మక సూచనలు

కుటుంబ వివాదాలు తీవ్ర రూపం దాల్చకముందే కౌన్సెలింగ్, పెద్దల మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా పరిష్కరించుకోవడం మేలని న్యాయ నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.

కోర్టుల్లో కుటుంబ వివాద కేసులు సంవత్సరాల తరబడి సాగుతాయి. దీనివల్ల ఇరు పక్షాలకూ ఆర్థిక, మానసిక భారం పెరుగుతుంది. న్యాయవాదుల ఫీజులు, కోర్టు ఖర్చులు, పదేపదే హాజరు కావాల్సి రావడం జీవితాన్ని స్తంభింపజేస్తుంది.

ముఖ్యంగా పిల్లలు ఉన్న కుటుంబాల్లో వారిపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతుంది. తల్లిదండ్రుల వివాదాలు పిల్లల చదువు, మానసిక ఆరోగ్యం, భవిష్యత్ సంబంధాలపై దీర్ఘకాలిక ముద్ర వేస్తాయని మానసిక నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

• కుటుంబ న్యాయస్థానాల్లో ఉచిత మధ్యవర్తిత్వ కేంద్రాలు
• వివాహ కౌన్సెలింగ్ సేవల వినియోగం
• పిల్లల ప్రయోజనాలకు అత్యధిక ప్రాధాన్యం
• చట్టపరమైన సలహా ముందుగానే తీసుకోవడం
• లోక్ అదాలత్ ద్వారా త్వరిత పరిష్కారం

జిల్లా న్యాయ సేవా అధికార సంస్థల ద్వారా ఉచిత న్యాయ సహాయం పొందే అవకాశం ఉంది. ఆర్థిక స్తోమత లేనివారు దీన్ని వినియోగించుకోవచ్చు.

విడాకుల ప్రక్రియ – తెలుసుకోవాల్సిన అంశాలు

హిందూ వివాహ చట్టం కింద విడాకులు రెండు విధాలుగా పొందవచ్చు. ఒకటి పరస్పర అంగీకారంతో (మ్యూచువల్ కన్సెంట్), రెండోది ఏకపక్ష దావా ద్వారా. పరస్పర అంగీకార విడాకులు తక్కువ సమయంలో, తక్కువ ఖర్చుతో పూర్తవుతాయి.

పరస్పర అంగీకార విడాకుల్లో ఆరు నెలల కూలింగ్ ఆఫ్ పీరియడ్ ఉంటుంది. ఈ సమయంలో దంపతులు పునరాలోచించే అవకాశం ఉంటుంది. సుప్రీంకోర్టు కొన్ని సందర్భాల్లో ఈ గడువును తగ్గించే అధికారం కోర్టులకు ఉందని స్పష్టం చేసింది.

• పరస్పర అంగీకారం — వేగవంతం, తక్కువ ఖర్చు
• ఏకపక్ష దావా — ఆధారాలు తప్పనిసరి, ఎక్కువ సమయం
• ఆరు నెలల కూలింగ్ ఆఫ్ పీరియడ్
• భరణం, పిల్లల సంరక్షణపై ప్రత్యేక నిర్ణయం
• ఆస్తి పంపకంపై ఒప్పందం

పిల్లల సంరక్షణ – కోర్టుల ప్రాధాన్యం

పిల్లల సంరక్షణ (కస్టడీ) విషయంలో కోర్టులు పిల్లల సంక్షేమమే సర్వోన్నతం అనే సూత్రాన్ని పాటిస్తాయి. తల్లి లేదా తండ్రి హక్కు కంటే పిల్లల ప్రయోజనమే ముఖ్యమని పలు తీర్పుల్లో స్పష్టం చేశాయి.

సాధారణంగా చిన్న పిల్లలను తల్లి సంరక్షణలోనే ఉంచుతారు. అయితే పిల్లల వయసు, చదువు, ఆరోగ్యం, ఇరు పక్షాల ఆర్థిక స్థితి వంటి అంశాలను కోర్టు పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది. పిల్లలు తగినంత పెద్దవారైతే వారి అభిప్రాయాన్ని కూడా అడుగుతారు.

సంరక్షణ లభించని తల్లిదండ్రులకు పిల్లలను కలిసే హక్కు (విజిటేషన్ రైట్స్) ఉంటుంది. దీన్ని నిరాకరించడం కోర్టు ధిక్కారం కిందకు వస్తుంది.