తెలంగాణలో నీటి కొరత ముప్పు నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం అప్రమత్తతను పెంచింది. జల వనరుల పరిరక్షణ అందరి బాధ్యత అని వ్యవసాయ మంత్రి తుమ్మల నాగేశ్వరరావు పిలుపునిచ్చారు. తాగునీటి అవసరాలకే తొలి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
ఎందుకు ఈ హెచ్చరికలు
ఎల్ నినో ప్రభావం తీవ్రంగా ఉందని, ఫిబ్రవరిలో గరిష్ఠ స్థాయికి చేరుతుందని రాష్ట్ర ప్రధాన కార్యదర్శి ఇప్పటికే హెచ్చరించారు. జలాశయాల్లో నీటి మట్టాలు సాధారణం కంటే తక్కువగా ఉన్నాయి.
ఎల్ నినో అంటే పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ఉపరితల జలాలు అసాధారణంగా వేడెక్కే పరిస్థితి. ఇది ప్రపంచ వాతావరణ నమూనాలను ప్రభావితం చేస్తుంది. భారత్‌లో దీని ప్రభావంతో రుతుపవన వర్షాలు తగ్గుతాయి, ఉష్ణోగ్రతలు పెరుగుతాయి.
ముఖ్యమంత్రి కూడా ఇటీవల రబీ పంటలు వేయవద్దని రైతులకు విజ్ఞప్తి చేశారు. నీరు, విద్యుత్ ఆదా చేయాల్సిన అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పారు. కేంద్ర సాయం కోరుతున్నట్టు కూడా తెలిపారు.
- జలాశయాల్లో తక్కువ నీటి నిల్వలు
- రుతుపవన వర్షాల్లో లోటు
- గోదావరిలో నీటి మట్టాల తగ్గుదల
- విద్యుత్ గ్రిడ్‌పై కూడా ఒత్తిడి
- ఫిబ్రవరిలో పరిస్థితి గరిష్ఠ స్థాయికి
ఇంట్లో నీటి పొదుపు – చేయగలిగేవి
ప్రభుత్వ చర్యలతో పాటు ప్రతి కుటుంబం నీటిని పొదుపుగా వాడితే గణనీయమైన మార్పు వస్తుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఒక కుళాయి నిమిషానికి ఒక చుక్క చొప్పున లీక్ అయితే ఏడాదికి వేల లీటర్ల నీరు వృథా అవుతుంది.
- లీక్ అవుతున్న కుళాయిలు, పైపుల తక్షణ మరమ్మతు
- స్నానానికి షవర్ బదులు బకెట్ వాడకం
- వాహనాలు కడగడానికి పైపు బదులు బకెట్
- కూరగాయలు కడిగిన నీటిని మొక్కలకు వాడటం
- వాషింగ్ మెషీన్ పూర్తి లోడ్‌తోనే నడపడం
- పళ్లు తోముకునేటప్పుడు కుళాయి ఆపడం
వ్యవసాయంలో నీటి ఆదా
రాష్ట్రంలో వినియోగమయ్యే నీటిలో అధిక భాగం వ్యవసాయానికే వెళ్తుంది. పంట ఎంపిక, సాగు పద్ధతుల్లో మార్పులు పెద్ద తేడా తీసుకొస్తాయి. ఒక కిలో వరి పండించడానికి సుమారు మూడు వేల లీటర్ల నీరు అవసరమవుతుందని అంచనా.
అదే చిరుధాన్యాలకు దీనిలో నాలుగో వంతు నీరు చాలు. అందుకే వర్షాభావ సంవత్సరాల్లో పంట మార్పిడి కీలకమని వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు సూచిస్తున్నారు.
- బిందు, తుంపర సేద్యం వినియోగం
- తక్కువ నీటితో పండే పంటల ఎంపిక
- పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, చిరుధాన్యాలు
- మల్చింగ్ ద్వారా తేమ నిల్వ
- పొలాల్లో నీటి వృథా నియంత్రణ
- రాత్రి వేళ నీరు పెట్టడం ద్వారా ఆవిరి నష్టం తగ్గింపు
వర్షపు నీటి సంరక్షణ
ఇంకుడు గుంతలు, వర్షపు నీటి సంరక్షణ వ్యవస్థలు భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణకు సహాయపడతాయి. ఒక సాధారణ ఇంటి పైకప్పుపై పడే వర్షపు నీటిని సేకరిస్తే ఏటా వేల లీటర్లు ఆదా చేయవచ్చు.
చెరువుల పూడిక తీత కూడా నిల్వ సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది. పూడిక మట్టిని రైతులు పొలాలకు తరలిస్తే భూసారం కూడా పెరుగుతుంది — రెండు ప్రయోజనాలు ఒకేసారి.
- ఇళ్లలో ఇంకుడు గుంతల ఏర్పాటు
- చెరువుల పూడిక తీత
- కాలువల మరమ్మతు, లీకేజీల నివారణ
- చెక్ డ్యామ్‌లు, ఫాం పాండ్‌లు
- పాత బావుల పునరుద్ధరణ
నల్గొండ, సూర్యాపేట, యాదాద్రి-భువనగిరి జిల్లాల్లో తాగునీటికే తొలి ప్రాధాన్యం ఇస్తామని అధికారులు ఇప్పటికే ప్రకటించారు. గ్రామాల వారీగా సూక్ష్మ స్థాయి ప్రణాళికలు సిద్ధం చేస్తున్నారు.
హైదరాబాద్‌లో సరఫరా పైపులైన్ల నుంచి నేరుగా నీటిని తోడుతున్న అక్రమ మోటార్లపై జలమండలి దాడులు నిర్వహిస్తోంది. కూకట్‌పల్లిలో 12 మోటార్లను స్వాధీనం చేసుకుంది. ఇలాంటి అక్రమ వినియోగం ఇతరులకు నీటి ఒత్తిడి తగ్గిస్తుందని హెచ్చరించింది.
పరిస్థితిని క్రమం తప్పకుండా సమీక్షిస్తామని, అవసరమైతే అదనపు చర్యలు తీసుకుంటామని ప్రభుత్వం పేర్కొంది. ప్రజలు కూడా నీటిని జాగ్రత్తగా వాడాలని విజ్ఞప్తి చేసింది.
నీటి నాణ్యత – కొరత సమయంలో పెరిగే ముప్పు
నీటి కొరత సమయంలో ప్రజలు ఏ నీరు దొరికితే అది వాడే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. దీనివల్ల కలుషిత నీటి ద్వారా వ్యాపించే వ్యాధుల ముప్పు పెరుగుతుంది. విరేచనాలు, టైఫాయిడ్, కామెర్లు, కలరా వంటివి ఈ కోవలోకి వస్తాయి.
నీటి మట్టాలు తగ్గినప్పుడు బావులు, బోర్లలో ఫ్లోరైడ్, నైట్రేట్, ఇతర లవణాల శాతం పెరుగుతుంది. తెలంగాణలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఫ్లోరైడ్ సమస్య దీర్ఘకాలంగా ఉంది. అధిక ఫ్లోరైడ్ ఎముకలు, దంతాలపై ప్రభావం చూపుతుంది.
- తాగే ముందు నీటిని మరిగించడం
- ఫిల్టర్లు క్రమం తప్పకుండా శుభ్రం చేయడం
- నిల్వ పాత్రలను మూతతో ఉంచడం
- ట్యాంకుల శుభ్రత ఆరు నెలలకోసారి
- పిల్లలకు, వృద్ధులకు అదనపు జాగ్రత్త
- అనుమానం ఉంటే నీటి నాణ్యత పరీక్ష
ప్రభుత్వ ప్రయోగశాలల్లో నీటి నాణ్యత పరీక్షలు తక్కువ ఖర్చుతో లభిస్తాయి. గ్రామ పంచాయతీల ద్వారా ఫీల్డ్ టెస్ట్ కిట్లు కూడా అందుబాటులో ఉంటాయి.
భూగర్భ జలాలపై ఒత్తిడి
బోర్లు లోతు పెంచుతూ పోవడం శాశ్వత పరిష్కారం కాదని భూగర్భ జల నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఎంత లోతుకు వెళ్లినా పునరుద్ధరణ లేకపోతే చివరికి ఆ నీరూ అయిపోతుంది. అంతేకాక లోతైన పొరల్లో లవణాల శాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది.
వర్షపు నీటిని భూమిలోకి ఇంకేలా చేయడమే భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణకు ఏకైక మార్గం. ఇంకుడు గుంతలు, చెక్ డ్యామ్‌లు, ఫాం పాండ్‌ల నిర్మాణానికి ప్రభుత్వ పథకాల కింద సాయం అందుతుంది.
