తెలంగాణలో కరువు ఆందోళనల నేపథ్యంలో కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం మళ్లీ చర్చనీయాంశంగా మారింది. జలాశయాల్లో నీటి మట్టాలు తగ్గుతున్న సమయంలో ఈ ప్రాజెక్ట్ పాత్రపై ప్రశ్నలు తలెత్తాయి.
ఎల్ నినో ప్రభావం ఫిబ్రవరిలో గరిష్ఠ స్థాయికి చేరుతుందని రాష్ట్ర ప్రధాన కార్యదర్శి ఇప్పటికే హెచ్చరించారు. ఈ పరిస్థితుల్లో నీటి నిర్వహణ వ్యూహం కీలకంగా మారింది.
ఎత్తిపోతల పథకం అంటే ఏమిటి
సాధారణ ప్రాజెక్టుల్లో నీరు గురుత్వాకర్షణతో సహజంగా ప్రవహిస్తుంది. ఎత్తిపోతల పథకాల్లో మాత్రం నీటిని పంపుల ద్వారా ఎత్తుకు తోడాలి.
ఇది ఒక ముఖ్యమైన తేడా. నదీ మట్టం కంటే ఎత్తులో ఉన్న ప్రాంతాలకు నీరు అందించాలంటే ఈ పద్ధతి తప్ప మార్గం లేదు. కానీ దీనికి భారీ విద్యుత్ అవసరం.
- పంపుల ద్వారా నీటిని ఎత్తుకు తోడటం
- ఎత్తులో ఉన్న ప్రాంతాలకు సాగునీరు
- భారీ విద్యుత్ వినియోగం
- మోటార్లు, పైపులైన్ల నిరంతర నిర్వహణ
- ఎక్కువ నిర్వహణ వ్యయం
విద్యుత్ ఖర్చు — కేంద్ర ప్రశ్న
ఎత్తిపోతల పథకాలపై ప్రధాన చర్చ విద్యుత్ ఖర్చు గురించే. నీటిని ఎత్తుకు తోడటానికి అవసరమైన విద్యుత్ ఖర్చు ఏటా వేల కోట్లలో ఉంటుంది.
కరువు సంవత్సరాల్లో ఈ సమస్య రెట్టింపవుతుంది — నదిలో నీరు తక్కువగా ఉంటుంది, అదే సమయంలో డిమాండ్ ఎక్కువ. విద్యుత్ గ్రిడ్‌పైనా ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.
ఇటీవలే పారిశ్రామిక విద్యుత్ బకాయిలపై ఒక్కసారి పరిష్కార (వన్-టైమ్ సెటిల్‌మెంట్) పథకాన్ని రాష్ట్రం ప్రకటించింది. విద్యుత్ రంగ ఆర్థిక ఒత్తిడిని ఇది సూచిస్తుంది.
కరువు సమయంలో ప్రాధాన్యాల క్రమం
నీటి కొరత ఉన్నప్పుడు ఏ అవసరానికి ముందు నీరు ఇవ్వాలనే ప్రశ్న తలెత్తుతుంది. ప్రభుత్వం స్పష్టంగా తాగునీటికే తొలి ప్రాధాన్యం ఇస్తామని ప్రకటించింది.
- తాగునీరు — తొలి ప్రాధాన్యం
- పశువుల నీటి అవసరాలు
- ఇప్పటికే వేసిన పంటల రక్షణ
- పరిశ్రమల అవసరాలు
- కొత్త సాగు — చివరి ప్రాధాన్యం
ముఖ్యమంత్రి ఇటీవల రబీ పంటలు వేయవద్దని రైతులకు విజ్ఞప్తి చేశారు. నీరు, విద్యుత్ ఆదా చేయాల్సిన అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పారు.
రైతులపై ప్రభావం
రబీ పంట వేయవద్దనే సూచన రైతులకు ఆర్థిక ఇబ్బంది. ఏడాదికి రెండు పంటలు వేసే రైతులకు ఒక పంట ఆదాయం పోతుంది.
ఇలాంటి సందర్భాల్లో ప్రత్యామ్నాయ పంటలు సూచించడం, పంట బీమా పరిహారం త్వరగా అందించడం అవసరమని వ్యవసాయ నిపుణులు చెబుతున్నారు.
- తక్కువ నీటితో పండే ప్రత్యామ్నాయ పంటలు
- పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, చిరుధాన్యాలు
- బిందు, తుంపర సేద్యానికి సబ్సిడీ
- పంట బీమా పరిహారం త్వరిత చెల్లింపు
- ప్రత్యామ్నాయ ఉపాధి అవకాశాలు
ఒక కిలో వరి పండించడానికి సుమారు మూడు వేల లీటర్ల నీరు అవసరం. అదే చిరుధాన్యాలకు దీనిలో నాలుగో వంతు చాలు. అందుకే వర్షాభావ సంవత్సరాల్లో పంట మార్పిడి కీలకం.
దీర్ఘకాలిక పరిష్కారాలు
ఒక ప్రాజెక్ట్‌పై పూర్తిగా ఆధారపడటం ప్రమాదకరమని నీటి నిర్వహణ నిపుణులు చెబుతున్నారు. చిన్న నీటి వనరుల పునరుద్ధరణ సమాంతరంగా జరగాలి.
- చెరువుల పూడిక తీత, నిల్వ సామర్థ్యం పెంపు
- ఇంకుడు గుంతలు, చెక్ డ్యామ్‌లు
- కాలువల లైనింగ్ — లీకేజీ నివారణ
- భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణ
- పాత బావుల పునరుద్ధరణ
- సూక్ష్మ సేద్య విస్తరణ
చెరువుల పూడిక తీత రెండు ప్రయోజనాలు ఇస్తుంది — నిల్వ సామర్థ్యం పెరుగుతుంది, పూడిక మట్టి పొలాలకు తరలిస్తే భూసారం మెరుగుపడుతుంది.
పారదర్శకత డిమాండ్
ప్రాజెక్టుల నీటి లెక్కలు, విద్యుత్ వినియోగం, వాస్తవ సాగు విస్తీర్ణం బహిరంగంగా ప్రకటించాలని నిపుణులు కోరుతున్నారు. ఇది విధాన నిర్ణయాలకు ఆధారం అవుతుంది.
పరిస్థితిని క్రమం తప్పకుండా సమీక్షిస్తామని, అవసరమైతే అదనపు చర్యలు తీసుకుంటామని ప్రభుత్వం పేర్కొంది. ప్రజలు కూడా నీటిని పొదుపుగా వాడాలని విజ్ఞప్తి చేసింది.
