తెలంగాణలో 324 మండలాల్లో భూగర్భ జల మట్టాలు క్లిష్ట స్థాయికి చేరినట్టు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. కరువు పరిస్థితులను ఎదుర్కొనేందుకు రాష్ట్రం సన్నద్ధమవుతోంది.
గమనిక: మండలాల సంఖ్య, వర్గీకరణ వివరాలు అధికారిక భూగర్భ జల శాఖ నివేదికల ద్వారా ధ్రువీకరించుకోవాలి.
భూగర్భ జలాలు ఎలా వర్గీకరిస్తారు
భూగర్భ జల వనరులను ఎంత వాడుతున్నామో చూసి ప్రాంతాలను వర్గీకరిస్తారు. ఏటా తిరిగి నిండే నీటితో పోలిస్తే ఎంత తోడుతున్నామనేది ప్రాతిపదిక.
- సురక్షితం — వాడకం 70 శాతం లోపు
- పాక్షిక క్లిష్టం — 70 నుంచి 90 శాతం
- క్లిష్టం — 90 నుంచి 100 శాతం
- అతి దోపిడీ — 100 శాతం దాటింది
‘క్లిష్టం’ అంటే ఏటా తిరిగి నిండే దానికంటే దాదాపు అంతే మొత్తం తోడేస్తున్నామని అర్థం. ఇది ప్రమాద హెచ్చరిక స్థాయి.
ఎందుకు ఈ పరిస్థితి
భూగర్భ జలాలు తగ్గడానికి పలు కారణాలు కలిసి పనిచేస్తాయి. ఏ ఒక్కటీ ఒంటరి కారణం కాదు.
- వర్షపాత లోటు — తిరిగి నిండటం తక్కువ
- బోరు బావుల సంఖ్య విపరీతంగా పెరగడం
- నీటి ఆధారిత పంటల సాగు
- ఉచిత విద్యుత్‌తో నిరంతర తోడకం
- పట్టణీకరణ — వర్షపు నీరు ఇంకకపోవడం
- చెరువులు, కుంటలు కనుమరుగవడం
పట్టణ ప్రాంతాల్లో కాంక్రీట్, తారు రోడ్లు ఎక్కువైనప్పుడు వర్షపు నీరు భూమిలోకి ఇంకకుండా డ్రైనేజీలోకి వెళ్లిపోతుంది. దీనివల్ల భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణ ఆగిపోతుంది.
బోరు లోతు పెంచడం పరిష్కారం కాదు
నీరు పడకపోతే బోరు మరింత లోతుగా వేయడం సాధారణ ప్రతిస్పందన. కానీ ఇది తాత్కాలిక ఉపశమనం మాత్రమే.
ఎంత లోతుకు వెళ్లినా పునరుద్ధరణ లేకపోతే చివరికి ఆ నీరూ అయిపోతుంది. అంతేకాక లోతైన పొరల్లో ఫ్లోరైడ్, లవణాల శాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది — ఆ నీరు తాగడానికి సురక్షితం కాకపోవచ్చు.
- లోతైన బోర్లలో ఫ్లోరైడ్ ముప్పు
- బోరు వేసే ఖర్చు భారీగా పెరుగుదల
- విఫల బోర్లతో రైతుకు అప్పుల భారం
- పొరుగు బోర్లపై ప్రభావం
- భూమి కుంగే ప్రమాదం
విఫలమైన బోర్లు రైతులను అప్పుల ఊబిలోకి నెడతాయి. ఒక్కో బోరుకు లక్షల్లో ఖర్చు అవుతుంది — నీరు పడకపోతే ఆ డబ్బు పూర్తిగా వృథా.
పునరుద్ధరణే అసలు పరిష్కారం
తోడటం తగ్గించడం, నింపడం పెంచడం — ఈ రెండూ ఏకకాలంలో జరగాలని భూగర్భ జల నిపుణులు చెబుతున్నారు.
- ఇంకుడు గుంతల నిర్మాణం
- చెరువుల పూడిక తీత
- చెక్ డ్యామ్‌లు, ఫాం పాండ్‌లు
- కాలువల లైనింగ్ — లీకేజీ నివారణ
- పాత బావుల పునరుద్ధరణ
- పట్టణాల్లో వర్షపు నీటి సంరక్షణ తప్పనిసరి
చెరువుల పూడిక తీత రెండు ప్రయోజనాలు ఇస్తుంది — నిల్వ సామర్థ్యం పెరుగుతుంది, పూడిక మట్టి పొలాలకు తరలిస్తే భూసారం మెరుగుపడుతుంది.
పంట మార్పిడి
ఒక కిలో వరి పండించడానికి సుమారు మూడు వేల లీటర్ల నీరు అవసరం. అదే చిరుధాన్యాలకు దీనిలో నాలుగో వంతు చాలు.
- పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు
- చిరుధాన్యాలు — జొన్న, సజ్జ, రాగి
- బిందు, తుంపర సేద్యం
- మల్చింగ్ ద్వారా తేమ నిల్వ
- రాత్రి వేళ నీరు పెట్టడం — ఆవిరి నష్టం తక్కువ
ముఖ్యమంత్రి ఇప్పటికే రబీ పంటలు వేయవద్దని రైతులకు విజ్ఞప్తి చేశారు. నీరు, విద్యుత్ ఆదా చేయాల్సిన అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పారు.
ఇంట్లో చేయగలిగేవి
- లీక్ అవుతున్న కుళాయిల తక్షణ మరమ్మతు
- స్నానానికి షవర్ బదులు బకెట్
- వాహనాలు కడగడానికి బకెట్
- కూరగాయలు కడిగిన నీరు మొక్కలకు
- వాషింగ్ మెషీన్ పూర్తి లోడ్‌తోనే
- ఇంట్లో ఇంకుడు గుంత ఏర్పాటు
పరిస్థితిని క్రమం తప్పకుండా సమీక్షిస్తామని, తాగునీటికే తొలి ప్రాధాన్యం ఇస్తామని ప్రభుత్వం పేర్కొంది. అధికారిక వివరాల కోసం భూగర్భ జల శాఖ నివేదికలను చూడాలి.
