తెలంగాణ ఈ ఏడాది తీవ్రమైన నీటి సవాలును ఎదుర్కొంటోంది. నైరుతి రుతుపవనాలు ఆశించిన స్థాయిలో వర్షాలు ఇవ్వకపోవడంతో రాష్ట్రంలోని ప్రధాన జలాశయాల్లో నీటి నిల్వలు వేగంగా తగ్గుతున్నాయి. కొన్ని రిజర్వాయర్లు ఇప్పటికే డెడ్ స్టోరేజీకి చేరువయ్యాయి.
భూగర్భ జలమట్టం కూడా పడిపోతుండటంతో వేసవి రాకముందే తాగునీటి కొరత ఏర్పడే ప్రమాదం ఉందని అధికారులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో హైదరాబాద్ మెట్రో వాటర్ బోర్డు నీటి వృథాపై కఠిన చర్యలు మొదలుపెట్టింది.
జలమండలి కొత్త నిబంధనలు
నగరవ్యాప్తంగా ఆకస్మిక తనిఖీలు నిర్వహిస్తూ నీటిని వృథా చేస్తున్న వారికి జరిమానాలు విధిస్తున్నారు. పైపులైన్‌కు నేరుగా మోటార్లు అమర్చి నీరు లాగడం చట్టవిరుద్ధం. పదేపదే నిబంధనలు ఉల్లంఘించే వారి కనెక్షన్లను తొలగిస్తామని బోర్డు హెచ్చరించింది.
వాహనాలు కడగడం, రోడ్లపై నీరు చల్లడం, తోటలకు పైపుతో నీరు పెట్టడం వంటి వాటికి తాగునీటిని వాడవద్దని అధికారులు కోరారు. నీటి వృథా కనిపిస్తే జలమండలి కస్టమర్ కేర్ నంబర్ 155313కు ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
బాత్‌రూమ్‌లో ఆదా చేసే మార్గాలు
ఒక సాధారణ కుటుంబం వాడే నీటిలో అత్యధిక భాగం బాత్‌రూమ్‌లోనే ఖర్చవుతుంది. చిన్న మార్పులతో గణనీయమైన ఫలితం ఉంటుంది.
- షవర్‌కు బదులు బకెట్: షవర్‌లో పది నిమిషాల స్నానానికి 80-100 లీటర్లు ఖర్చవుతాయి. బకెట్ స్నానానికి 20-25 లీటర్లు చాలు.
- కుళాయి కట్టేయండి: పళ్లు తోముకునేటప్పుడు, గడ్డం గీసుకునేటప్పుడు నీరు వదిలేస్తే రోజుకు 20 లీటర్ల వరకు వృథా అవుతుంది.
- డ్యూయల్ ఫ్లష్: పాత ఫ్లష్ ట్యాంకులు ఒకసారికి 12 లీటర్లు వాడతాయి. డ్యూయల్ ఫ్లష్‌తో సగానికి తగ్గించవచ్చు.
- లీకేజీలు: నిమిషానికి ఒక చుక్క కారే కుళాయి ఏడాదికి వేల లీటర్లు వృథా చేస్తుంది. వెంటనే మరమ్మతు చేయించండి.
వంటగదిలో పొదుపు
- పాత్రలు కడిగేటప్పుడు కుళాయి నిరంతరం తెరిచి ఉంచకుండా ఒక గిన్నెలో నీరు నింపుకుని వాడండి.
- కూరగాయలు, పప్పులు కడిగిన నీటిని పారబోయకుండా మొక్కలకు పోయండి – అందులో పోషకాలు ఉంటాయి.
- ఆర్‌ఓ వాటర్ ప్యూరిఫయర్ నుంచి వచ్చే వ్యర్థ నీటిని బకెట్‌లో పట్టి తుడుపు, ఫ్లష్ కోసం వాడవచ్చు.
- వాషింగ్ మెషిన్‌ను పూర్తి లోడ్‌తోనే నడపండి; సగం లోడ్‌తో రెండుసార్లు వేయడం కంటే ఇది మెరుగు.
రెయిన్ వాటర్ హార్వెస్టింగ్
వర్షపు నీటిని ఒడిసిపట్టడం దీర్ఘకాలిక పరిష్కారం. ఇంటి పైకప్పుపై పడే వర్షపు నీటిని పైపుల ద్వారా భూగర్భంలోకి పంపే ఏర్పాటును రెయిన్ వాటర్ హార్వెస్టింగ్ అంటారు.
200 చదరపు మీటర్ల పైకప్పుపై ఒక సెంటీమీటర్ వర్షం కురిస్తే సుమారు 2,000 లీటర్ల నీరు లభిస్తుంది. దీన్ని ఇంకుడు గుంతల ద్వారా భూమిలోకి పంపితే బోరుబావుల నీటిమట్టం పెరుగుతుంది. హైదరాబాద్‌లో నిర్దిష్ట విస్తీర్ణం కంటే పెద్ద ప్లాట్లకు ఇది తప్పనిసరి.
మొక్కలు, తోటల కోసం
- ఉదయం పొద్దున్నే లేదా సాయంత్రం మొక్కలకు నీరు పెట్టండి – మధ్యాహ్నం పెడితే ఎక్కువ ఆవిరైపోతుంది.
- పైపుకు బదులు డ్రిప్ లేదా బకెట్ వాడండి.
- మొక్కల చుట్టూ ఎండిన ఆకులు, పొట్టు వేస్తే (మల్చింగ్) తేమ ఎక్కువసేపు నిలుస్తుంది.
- తక్కువ నీరు అవసరమయ్యే స్థానిక మొక్కలను ఎంచుకోండి.
అపార్ట్‌మెంట్లు, సొసైటీల కోసం
అపార్ట్‌మెంట్ సముదాయాల్లో ఓవర్‌హెడ్ ట్యాంకులు పొంగిపోవడం వల్ల భారీగా నీరు వృథా అవుతుంది. ఆటోమేటిక్ లెవల్ కంట్రోలర్ అమర్చడం ద్వారా దీన్ని పూర్తిగా నివారించవచ్చు.
సొసైటీ స్థాయిలో వాటర్ ఆడిట్ చేయించి, ప్రతి ఫ్లాట్‌కు సబ్-మీటర్ అమర్చితే వినియోగంపై అవగాహన పెరిగి వృథా తగ్గుతుంది. మురుగునీటి శుద్ధి ప్లాంట్ (ఎస్టీపీ) ఉన్న సముదాయాలు శుద్ధి చేసిన నీటిని తోటలు, ఫ్లషింగ్ కోసం వాడవచ్చు.
ముగింపు
నీటి కొరత అనేది ప్రభుత్వం ఒక్కటే పరిష్కరించగల సమస్య కాదు. ప్రతి ఇంట్లోనూ రోజుకు 100 లీటర్లు ఆదా చేస్తే, హైదరాబాద్ వంటి నగరంలో రోజుకు కోట్ల లీటర్ల నీరు ఆదా అవుతుంది. ఈ చిన్న అలవాట్లే రానున్న వేసవిలో పెద్ద తేడా చూపిస్తాయి.
ఒక కుటుంబం రోజుకు ఎంత నీరు వాడుతుంది?
నాలుగు మంది ఉన్న సాధారణ కుటుంబం రోజుకు సుమారు 500 నుంచి 700 లీటర్ల నీటిని వినియోగిస్తుందని అంచనా. ఇందులో స్నానానికి 40 శాతం, టాయిలెట్ ఫ్లషింగ్‌కు 25 శాతం, వంటగది, బట్టలు ఉతకడానికి 25 శాతం, తాగడానికి, ఇతర అవసరాలకు 10 శాతం ఖర్చవుతుంది.
ఈ లెక్కలు చూస్తే – స్నానం, ఫ్లషింగ్ రెండింటిపై దృష్టి పెడితే మొత్తం వినియోగంలో మూడింట రెండు వంతులను నియంత్రించవచ్చని అర్థమవుతుంది. ఒక కుటుంబం రోజుకు 100 లీటర్లు ఆదా చేస్తే, అది ఏడాదికి 36,500 లీటర్లు – అంటే ఒక చిన్న ట్యాంకర్ల సంఖ్యలో 7 ట్యాంకర్లకు సమానం.
బోరుబావులు ఎండిపోకుండా
హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి, మేడ్చల్ జిల్లాల్లో చాలా కాలనీలు బోరుబావులపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. భూగర్భ జలాలు అతిగా తోడటం వల్ల బోర్లు వేగంగా ఎండిపోతున్నాయి.
- ఒకే ప్లాట్‌లో అనేక బోర్లు వేయడం వల్ల ప్రయోజనం ఉండదు; జలమట్టం మరింత పడిపోతుంది.
- కాలనీ స్థాయిలో ఉమ్మడి ఇంకుడు గుంతలు తవ్వితే వర్షపు నీరు భూమిలోకి ఇంకుతుంది.
- బోరు నీటిని ట్యాంకులో నింపి వాడటం కంటే నేరుగా మోటార్‌తో వాడితే విద్యుత్, నీరు రెండూ వృథా.
- పాత, వాడని బోర్లను తప్పనిసరిగా మూసివేయాలి – పిల్లలు పడిపోయే ప్రమాదం ఉంటుంది.
నీటి నాణ్యతపైనా దృష్టి పెట్టండి
కొరత సమయంలో ట్యాంకర్ల నీటిపై ఆధారపడటం పెరుగుతుంది. అలాంటప్పుడు నీటి నాణ్యత గురించి జాగ్రత్త అవసరం. ట్యాంకర్ నీటిని నేరుగా తాగడానికి వాడకుండా, కాచి చల్లార్చడం లేదా ఫిల్టర్ చేయడం మంచిది.
ఇంట్లోని నీటి ట్యాంకులను కనీసం ఆరు నెలలకోసారి శుభ్రం చేయించాలి. లేకపోతే నాచు, బురద పేరుకుని కలుషిత నీరు వ్యాధులకు దారితీస్తుంది. వర్షాకాలంలో ఇది మరింత ముఖ్యం.
