యూపీఐ చెల్లింపులు భారతదేశంలో దైనందిన జీవితంలో భాగమైపోయాయి. కూరగాయల దుకాణం నుంచి పెద్ద షాపింగ్ వరకు ప్రతిచోటా క్యూఆర్ కోడ్ కనిపిస్తోంది.
ఈ సౌకర్యంతో పాటు మోసాలూ పెరిగాయి. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం తక్కువగా ఉన్నవారు, వృద్ధులు, కొత్తగా డిజిటల్ చెల్లింపులు మొదలుపెట్టిన వారు ఎక్కువగా బాధితులవుతున్నారు.
ప్రాథమిక నియమం — పిన్ ఎప్పుడు అవసరం
ఇది అర్థం చేసుకోవడం అత్యంత ముఖ్యం. **డబ్బు పంపడానికి పిన్ అవసరం, డబ్బు రావడానికి పిన్ అవసరం లేదు.**
ఎవరైనా ‘మీకు డబ్బు పంపుతున్నాను, పిన్ ఎంటర్ చేయండి’ అంటే అది ఖచ్చితంగా మోసం. డబ్బు మీ ఖాతాలోకి రావడానికి మీ పిన్ అవసరం లేదు.
- డబ్బు పంపడానికి — పిన్ అవసరం
- డబ్బు స్వీకరించడానికి — పిన్ అవసరం లేదు
- పిన్ అడిగిన వెంటనే అనుమానించాలి
- ఓటీపీ ఎవరికీ చెప్పకూడదు
- స్క్రీన్ షేర్ చేయకూడదు
సాధారణ మోసాల రకాలు
మోసగాళ్లు పలు పద్ధతులు వాడుతారు. వాటిని తెలుసుకుంటే గుర్తించడం సులభం.
- రిక్వెస్ట్ మనీ — డబ్బు పంపుతున్నట్టు నటించి వసూలు
- నకిలీ కస్టమర్ కేర్ నంబర్లు
- స్క్రీన్ షేరింగ్ యాప్‌లు ఇన్‌స్టాల్ చేయించడం
- నకిలీ క్యూఆర్ కోడ్‌లు
- బహుమతి, లాటరీ గెలిచారని సందేశాలు
- కేవైసీ అప్‌డేట్ పేరుతో లింక్‌లు
- ఉద్యోగం, రుణం ఇప్పిస్తామనే ఆఫర్లు
నకిలీ కస్టమర్ కేర్ — అత్యంత సాధారణ మోసం
ఏదైనా సమస్య వచ్చినప్పుడు ప్రజలు ఇంటర్నెట్‌లో కస్టమర్ కేర్ నంబర్ వెతుకుతారు. మోసగాళ్లు నకిలీ నంబర్లను ప్రచారం చేస్తారు.
ఆ నంబర్‌కు ఫోన్ చేస్తే మోసగాడు అధికారిలా మాట్లాడి స్క్రీన్ షేరింగ్ యాప్ ఇన్‌స్టాల్ చేయించుకుంటాడు. ఆ తర్వాత మీ ఫోన్ మొత్తం అతని నియంత్రణలోకి వెళ్తుంది.
కస్టమర్ కేర్ నంబర్ కోసం అధికారిక యాప్, అధికారిక వెబ్‌సైట్, లేదా బ్యాంకు పాస్‌బుక్‌పై ఉన్న నంబర్‌ను మాత్రమే వాడాలి.
స్క్రీన్ షేరింగ్ ప్రమాదం
ఏ బ్యాంకు, ఏ చెల్లింపు యాప్ కూడా స్క్రీన్ షేరింగ్ యాప్ ఇన్‌స్టాల్ చేయమని అడగదు. ఎవరైనా అడిగితే వెంటనే కాల్ కట్ చేయాలి.
- స్క్రీన్ షేరింగ్ యాప్‌లు ఇన్‌స్టాల్ చేయొద్దు
- రిమోట్ యాక్సెస్ అనుమతి ఇవ్వొద్దు
- తెలియని లింక్‌లు తెరవొద్దు
- ప్లే స్టోర్ బయట యాప్‌లు ఇన్‌స్టాల్ చేయొద్దు
- అనవసర యాప్ అనుమతులు తొలగించడం
క్యూఆర్ కోడ్ జాగ్రత్తలు
దుకాణాల్లో క్యూఆర్ కోడ్‌పై మోసగాళ్లు సొంత స్టిక్కర్ అంటిస్తారు. దీనివల్ల డబ్బు దుకాణదారుకు కాకుండా మోసగాడికి వెళ్తుంది.
స్కాన్ చేశాక చెల్లింపు పూర్తి చేసేముందు స్క్రీన్‌పై కనిపించే పేరును తనిఖీ చేయాలి. అది దుకాణదారు పేరేనా అని నిర్ధారించుకోవాలి.
- స్కాన్ తర్వాత స్వీకర్త పేరు తనిఖీ
- మొత్తం సరిగా ఉందా చూడటం
- క్యూఆర్ కోడ్‌పై స్టిక్కర్ ఉందా గమనించడం
- చెల్లింపు తర్వాత దుకాణదారు నిర్ధారణ
- రసీదు లేదా స్క్రీన్‌షాట్ ఉంచుకోవడం
వృద్ధులకు ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు
వృద్ధులు మోసగాళ్ల ప్రధాన లక్ష్యం. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం తక్కువగా ఉండటం, ఒంటరిగా ఉండటం, నమ్మే స్వభావం — ఇవి కారణాలు.
కుటుంబ సభ్యులు వృద్ధులకు ఈ మోసాల గురించి ఓపికగా వివరించాలి. ‘ఎవరైనా ఫోన్ చేసి పిన్, ఓటీపీ అడిగితే ఇవ్వొద్దు, మాకు చెప్పండి’ అనే ఒక సాధారణ నియమం నేర్పితే చాలు.
- లావాదేవీ పరిమితి తక్కువగా పెట్టడం
- కుటుంబ సభ్యులకు చెప్పాక చెల్లింపు
- ఎస్‌ఎమ్‌ఎస్ అలర్ట్‌లు ఆన్‌లో ఉంచడం
- ఖాతాలో ఎక్కువ డబ్బు ఉంచకపోవడం
- ఒక ప్రత్యేక ఖాతా మాత్రమే యూపీఐకి అనుసంధానం
మోసపోతే వెంటనే ఏం చేయాలి
మోసం జరిగిన తర్వాత మొదటి కొన్ని గంటలు అత్యంత కీలకం. వేగంగా స్పందిస్తే డబ్బు నిలిపివేసే అవకాశం ఉంటుంది.
- సైబర్ క్రైమ్ హెల్ప్‌లైన్ 1930కి వెంటనే ఫోన్
- జాతీయ సైబర్ క్రైమ్ పోర్టల్‌లో ఫిర్యాదు
- బ్యాంకుకు సమాచారం, ఖాతా స్తంభన కోరడం
- యూపీఐ యాప్‌లో ఫిర్యాదు నమోదు
- లావాదేవీ వివరాలు, స్క్రీన్‌షాట్‌లు భద్రపరచడం
- స్థానిక పోలీసు స్టేషన్‌లో ఫిర్యాదు
సిగ్గుపడి మౌనంగా ఉండటం మోసగాళ్లకే లాభం. ఫిర్యాదు చేయడం వల్ల మీ డబ్బు తిరిగి వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది, ఇతరులు మోసపోకుండా కాపాడవచ్చు.
రోజువారీ అలవాట్లు
- పిన్ ఎవరికీ చెప్పకపోవడం, ఎక్కడా రాయకపోవడం
- ఫోన్‌కు స్క్రీన్ లాక్ తప్పనిసరి
- యాప్‌లు క్రమం తప్పకుండా అప్‌డేట్
- పబ్లిక్ వైఫైలో చెల్లింపులు చేయకపోవడం
- నెలవారీ స్టేట్‌మెంట్ తనిఖీ
- ఫోన్ పోయినప్పుడు వెంటనే యూపీఐ బ్లాక్
డిజిటల్ చెల్లింపులు సురక్షితమైనవే — జాగ్రత్తలు పాటిస్తే. భయపడి వాడటం మానేయాల్సిన అవసరం లేదు, అవగాహనతో వాడటమే పరిష్కారం.
